Het niet los te laten verleden

Voor mensen met een weinig rooskleurig verleden heeft men vaak een eenvoudig lijkend advies; kijk niet naar het verleden, kijk naar de toekomst. Enige variant huist dezelfde boodschap in zich. Niet alleen leken maar ook (pseudo-) beroepshulpverleners geven dit advies. Hoe sympathiek het advies ook lijk, het verleden niet meer meenemen is altijd destructief.

Er is een plethora van theorieën over de aard van persoonlijkheid. Het is een van de meeste creatieve delen van de Psychologie. Wat al deze theorieën gemeen hebben is dat iemands verleden altijd bijdraagt tot de persoonlijkheid welke men nu heeft. Het, ongetwijfeld goedbedoelde, advies gaat hier in het geheel aan voorbij. Dat heeft, soms fatale, gevolgen.

Het ‘loslaten’, ‘een plekje geven’, ‘afsluiten’ of ‘begraven’ van het verleden, ontkent niet alleen die grote rol die het verleden speelt, het gaat nog verder. In de grond van de zaak houdt het advies in, dat zolang men het verleden meetorst men een onvolwaardig mens is. Een mens bovendien die niet ‘goed’ is maar ‘gemankeerd’, want die mens torst het verleden mee.

Door het verleden los te koppelen van het huidige zijn, levert uiteindelijk een nog grotere crisis op, dan de situatie die de persoon bij de vriend of therapeut heeft gebracht. Gevoelens, gedachten, handelingen, allemaal wezenlijk voor zowel de persoonlijkheid als de identiteit, of zo u wil het zelf, hebben plots geen wortel meer. Daar waar zij in geworteld zijn is namelijk tot overbodige ballast verklaard. (Nog even daar gelaten dat zelfs in het meest zwarte verleden er ook goede zaken gebeurd zijn; het in het heden bestaan van de persoon is daar letterlijk het levende bewijs van). Dit fenomeen is niet een soortgelijk fenomeen in existentiële zin, het is een fenomeen is psychologische zin. Een vorm van onthechting van het zelf die in ultimo zich tegen de persoon keert, met als uiterste consequentie al dan niet geslaagde suïcide.

Als het verleden blokkerend werkt, dan moet daar een oplossing voor gevonden worden. Hoewel het bovenstaande advies een manier is om er mee om te gaan, coping, is dat geen oplossing; het is uitstel van executie. Gelukkig zijn er wel echte oplossingen, overigens ook coping strategieën. (De ene strategie is de andere niet). 

Een zware component bij het blokkerende karakter van het verleden, is het gebrek aan acceptatie. Het verleden wordt, zoals boven vermeld, meegetorst. Dat houdt een zekere gelatenheid in zich. De idee dat het verleden onveranderbaar is, onjuist overigens, en daarmee is iedere vorm van coping, anders dan het meetorsen, bij voorbaat tot mislukken gedoemd. En iets wat tot mislukken gedoemd is, daar begint men niet meer aan.

Het ligt in bovenstaande paragraaf al besloten, acceptatie is belangrijk. Niet acceptatie als in, ‘het is gebeurd, en wat gebeurd is gebeurd’, maar acceptatie als in ‘het verleden is een wezenlijk onderdeel van het individu’. Helaas gaat dat niet vanzelf. Het weinig rooskleurig verleden heeft diep ingrijpende gevolgen. Fatalisme, een lage of zelfs helemaal geen eigenwaarde of paradoxaal een mateloze zelfoverschatting, de idee dat alle ellende eigenlijk terecht is, zelfdestructief gedrag zoals verslaving of roekeloosheid en een diep geworteld wantrouwen zijn daar de meest sprekende van. Dat zijn allemaal factoren die een functionele acceptatie in de weg staan.

Acceptatie begint met kritisch naar de eigen biografie te kijken. Hiermee kan een van de meest belangrijke realisaties over het eigen verleden plaatsvinden. Het verleden is niet in beton gegoten. Dat wil zeggen, de ideeën die men heeft over de eigen biografie kunnen een verkeerde voorstelling van zaken geven en dat doen zij vaak ook. In het bijzonder de ideeën over de eigen rol en de eigen verantwoordelijkheid zijn vaak onjuist. Die worden vaak overschat, daarmee allerlei onverkwikkelijkheden in het verleden rechtvaardigend, het is immers ‘eigen schuld, dikke bult’. 

De realisatie dat de eigen biografie anders kan zijn, en dat daarmee het verleden niet de in beton gegoten entiteit is die het altijd wel was, is de eerste stap naar acceptatie. Het is helaas niet zo dat er dan een geplaveide weg naar acceptatie komt. Maar door de weg in te gaan, komt er wel acceptatie, als in ‘mijn verleden is een wezenlijk deel van mij’. Met de acceptatie komen er ook manieren om met het verleden om te gaan. Want, in de kern is dat het blokkerende, niet met het verleden om kunnen gaan. Tenminste niet op een manier die tot een gewoon functionerend mens leidt. 

Hierboven staat het dan, alsof het zo een, twee, drie plaats kan vinden. Geschetst in 726 woorden. Zo simpel, het mag nog maar eens gezegd worden, is het niet. Het vraagt nogal wat van de persoon, en de mensen om hem of haar heen. Maar het is de reis meer dan waard.

1 reactie

  1. Uitwissen gaat niet .. leren meer gaan en accepteren soms wel .
    Hoe ouder je wordt Hoe beter het lukt lijkt het soms .
    Therapie of Hulp ontbreekt vaak voor veel mensen . Hulp zou een stuk beter kunnen .
    Ik wens je veel sterkte … met de soms moeilijke reis van het leven

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *